Het orgel in de Cunerakerk is een typisch voorbeeld van een kind van zijn tijd. De firma van Vulpen bouwde dit instrument in de periode 1954-57 nadat het vorige Leichel-orgel door een bombardement tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren was gegaan. Een instrument dus uit de naoorlogse periode wat ook wel aangeduid word als Neobarok. 

Nu kom ik al jaar en dag in de Cunerakerk. Vorig jaar is er een start gemaakt met een spraakmakende concertserie waarin zowel musici van eigen bodem alsook internationaal bekende musici een plaats krijgen toebedeeld. Een prachtig initiatief. Dit jaar vond er de aftrap van de Nationale Orgeldag plaats en was het thema rondom de concerten Bach & Zonen. Het thema voor volgend jaar staat in het teken van de componist en pianist Franz Liszt. Persoonlijk heb ik al heel wat concerten meegemaakt op dit orgel. Voor de laatste restauratie die in maart 2010 plaatsvond vond ik het orgel altijd aan de scherpe kant. Vooral het midden en hoog was sterk vertegenwoordigd terwijl het laag duidelijk achterbleef. In dit verband is de plaatsing van de Subbas 16’ in 2005 ook niet zo vreemd. Toch ondanks zijn neobarokke karakter heeft het orgel altijd kwaliteit gehad. Het functioneerde niet alleen uitstekend maar klonk dankzij uitgekiende registraties vaak erg fraai. Dat is ook de kracht van dit instrument. Onlangs hoorde ik de Belgische Els Biesemans concerteren op dit orgel die deze stelling nog eens onderstreepte. Na de laatste restauratie moet ik zeggen dat het orgel grondtoniger is geworden en de totaalklank beter mengt. Het is evenwichtiger geworden en het plenum staat als een huis. Al met al staat er dus weer een instrument op de Nederlandse Orgelkaart die zijn zegje mag laten horen. Hulde.

Deze eerste cd van het orgel is een initiatief van de Stichting Musica Cunera. Deze stichting werd op 24 maart 2009 opgericht. De afronding van het groot onderhoud in 2010 was een uitgelezen moment om een cd uit te brengen. Voorwaarde was wel dat het programma aan moest sluiten bij het karakter van het orgel. Diegene die dit moest realiseren is gevonden in de persoon van Arno van Wijk. Hij stelde een evenwichtig programma samen beginnend bij J.S.Bach via Paul Hindemith naar Helmut Walcha om te besluiten met Adriaan C. Schuurman. Allemaal muziek die dit orgel op het lijf geschreven is. Bach klinkt voornaam in de grote BWV 546 en vooral fijnzinnig in de Schübler koralen. Hiermee bewijst Arno van Wijk de luisteraar een dienst want hij laat vele mogelijkheden en klankkleuren de revue passeren. Hindemith is trouwens treffend gekozen wat niet alleen gelegen ligt in het feit dat deze muziek het orgel uitstekend past maar ook omdat de muziek van Hindemith in het algemeen en zijn orgelcomposities in het bijzonder weinig gespeeld worden. Arno van Wijk laat hier horen dat dat onterecht is. Prachtige programmamuziek. Helmut Walcha zullen velen onder ons beter kennen van zijn Bach vertolkingen en minder van zijn eigen composities. Toch mogen die er ook zijn. Hoewel eigentijds geschreven ademen ze toch ook de geest van zijn grote voorbeeld Bach. Ook hier weet van Wijk uitstekend raad mee. Hoogtepunt vind ik de indrukwekkende en afsluitende compositie van Schuurman over Psalm 150. Als eerste geld ook hier dat deze muziek het orgel op het lijf geschreven is. Als tweede vind ik dat dit stuk niet genoeg geproclameerd kan worden want het is één van de beste stukken uit dit tijdperk en in dit genre die ons van vaderlandse bodem nagelaten is. Niet in het minst vanwege de uitvoering die het krijgt onder de handen van Arno van Wijk. Waarvan acte.

De conclusie is een verrassende schijf. De eerste professionele opname van dit orgel. De Rhenense van Vulpen geeft geen krimp in dit program en daagt alleen maar uit. De productie ziet er verder keurig verzorgt uit met mooi fotowerk van de hand van een van de initiatiefnemers en motor achter het geheel Henk van Ginkel. De opname, gerealiseerd door JQZ Muziekproducties en eigenaar van het label Tuliprecords.nl is van grote klasse. Verdere aanbeveling is overbodig.

Jan-Willem van Braak  |  Oktober 2010

Reformatorisch Dagblad

Het Van Vulpenorgel (1957) in de Cunerakerk te Rhenen is te beschouwen als een equivalent van het Marcussenorgel (1956) in de Nicolaïkerk te Utrecht als het gaat om vormgeving en dispositie. Een vergelijking tussen de orgels is niet heel eenvoudig. Er zijn verschillen, maar wat opvalt, is dat beide orgels heel verfijnd kunnen klinken en vele klankkleuren kennen. En wat je ook kunt stellen, is dat Van Vulpen ook in die tijd een orgelbouwer van formaat was.

Op de eerste cd van het Rhenense orgel komt het instrument met name in de koraalbewerkingen heel verfijnd en boeiend over. Door de akoestisch bescheiden ruimte krijgen de Schübler Choräle van Bach en de Sieben Choralvorspiele van Walcha (1907-1991) een bijna kamermuziekachtige uitstraling. Ook de driedelige Sonate II van Hindemith (1895-1963) past uitstekend op dit orgel met zijn neobarokke klankkleur.

Organist Arno van Wijk heeft mooie registraties uitgezocht. In Bachs Praeludium en Fuge c-moll (BWV 546) is mijns inziens de ruimte in de registratie tussen de pedaalpartij en de klavieren te groot. Psalm 150 van A. C. Schuurman (1904-1998) is een mooie compositie, maar vind ik op dit orgeltype en in deze ruimte niet tot haar recht komen.

Van Wijk speelt een origineel programma waarvoor je niet snel de handen op elkaar krijgt, maar dat grotendeels het orgel op het lijf geschreven is. Dat verdient waardering.

Zijn verzorgde spel vind ik nogal rechtlijnig, met soms hoge tempi. Bij sommige composities mis ik de emotie en de spanning. In het booklet zijn geen registraties opgenomen: dat had de waarde van deze cd groter gemaakt, als klankdocument van een orgel dat het waard is meer belangstelling te krijgen.

Drs. A.G. Blonk | 24 november 2010